Οι Deviser αποτελούν έναν ζωντανό θρύλο της ελληνικής black metal σκηνής, μετρώντας 35 χρόνια πορείας από το πρώτο τους demo “Forbidden Knowledge” (1990). Από τότε μέχρι σήμερα γνώρισαν περιόδους δόξας (στα 90's) με δύο υπέροχα albums: το αξεπέραστο “Unspeakable Cults” (1996) και το πολύ καλό “Transmission to Chaos” (1998). Έκτοτε όμως πέρασαν από 40 κύματα (μεταξύ αυτών και προβλήματα υγείας κάποιων μελών), αλλαγές μελών, ενώ κυκλοφόρησαν 2 πλήρεις albums: “Running Sore” (2002) και “Seasons of Darkness” (2011), με κάποια καλά τραγούδια, όχι όμως στα επίπεδα των δύο πρώτων, παρέμειναν αδρανείς, για αρκετό διάστημα και το 2023 επέστρεψαν δισκογραφικά με το υπέροχο “Evil Summons Evil" το οποίο ήταν σαν να βγήκε από τα ένδοξα 90's. Η επιστροφή τους επί σκηνής έγινε στο πλευρό των Varathron μετά από αρκετά χρόνια συναυλιακής απουσίας, σε δύο sold out συναυλίες σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα (10-11/2/2024) οι οποίες αποτέλεσαν έναν θρίαμβο της ελληνικής black metal σκηνής των 90's. Ένα χρόνο μετά, με την εμφάνιση τους στα The Gallery (6/4/2025) και Chania Rock (26/7/2025) festivals πιστοποίησαν πως η μπάντα βρίσκεται στην καλύτερη της φόρμα, με σταθερή σύνθεση, δρέποντας τους καρπούς του "Evil Summons Evil". Είχε έρθει λοιπόν η ώρα για ένα headline show στο οποίο θα απέδιδαν τις καλύτερες στιγμές της 35χρονης πορείας του, με special καλεσμένους επί σκηνής και αρκετές εκπλήξεις.
Όπως έγραφε το δελτίο τύπου το οποίο συνοψίζει τον πυρήνα του πνεύματος της μουσικής τους όλα αυτά τα χρόνια: «Όσοι και όσες ακολουθείτε το συγκρότημα …. ξέρετε ότι θα σας παρουσιάσουν κάτι ξεχωριστό για αυτή τους τη γιορτή, τίμιο, γεμάτο και μπολιασμένο με αγάπη και πάθος για τη αυτή τη μουσική. Από την απαγορευμένη γνώση και τις ανείπωτες αιρέσεις, μέχρι το κάλεσμα του κακού, οι Deviser μας ετοιμάζουν μία ωδή στη μαυρομεταλλική τέχνη!». Στην παρούσα επετειακή συναυλία δεν θα ήταν μόνοι τους, καθώς είχαν τους επίσης (τραγικά) ιστορικούς Lloth, καθώς και τους Ignominous.
Την συναυλία άνοιξαν οι Θεσσαλονικείς blacksters Ignominous, οι οποίοι αν και είναι σχετικά πρόσφατο συγκρότημα (από το 2020), τα μέλη τους είναι έμπειροι μουσικοί με πρώην αλλά και παράλληλες συνεργασίες σε διάφορα συγκροτήματα. Συγκεκριμένα ο τραγουδιστής Aggelos HSR (Άγγελος Παπαοικονόμου) είχε συμμετάσχει στους Birth Through Gore, Godless, Evade, Obscence και πιο πρόσφατα στους Prometheus, ο μπασίστας Ανέστης Βαρυτιμιάδης στους Terrordrome, Medivial και Obscence, ενώ ο drummer Βασίλης Σταυριανίδης είναι νυν μέλος των Yoth Iria και πρώην Terrordrome, Twilight, Disembowel, Emerald Sun και Head Cleaner. Άφησα τελευταίο τον πολυπράγμονα κιθαρίστα Χρήστο Κοσμίδη, ίσως το πιο αναγνωρίσιμο μέλος καθώς είναι νυν μέλος των Golden Serpent, των ελληνόφωνων rockers Κορώνα - Γράμματα και Άγριο Μέλι (Διάφανα Κρίνα tribute band), οι οποίοι είχαν παίξει πρόσφατα στο Rockwave Festival (14/7/2025) και An Club (27/12/2025) αντίστοιχα.
Μουσικά οι Ignominous παίζουν black metal επηρεασμένο από την νορβηγική σχολή των 90ties, αλλά στα μέτρα τους. Τίμιο μεν, αλλά όχι καθηλωτικό. Στην συναυλία ξεχώριζε έντονα ο ήχος του μπάσου και των drums και εν μέρει δικαιολογημένα («ρίχθηκε όμως λίγο ο ήχος στην κιθάρα»), διότι πάνω τους στηρίζονται οι συνθέσεις των τραγουδιών τους σε συνδυασμό με τα κολασμένα φωνητικά του Άγγελου. Στα 45’ του σετ τους έπαιξαν 8 τραγούδια, 4 από το πρώτο και μέχρι στιγμής μοναδικό τους άλμπουμ “Dawn with No Light” (2024) και 4 ακυκλοφόρητα. Τελευταίο τραγούδι (ως είθισται το καλύτερο) έπαιξαν το “The Coming Fall” που κατά την γνώμη μου είναι όντως ξεχωριστό. Απέσπασαν θετικά σχόλια και φυσικά το χειροκρότημα του ήδη πυκνωμένου κοινού.
Ignominous setlist
01 Thelema Occults
02 Cosmic Spawns of Death
03 Bloodcrown
04 Hubris
05 Lament
06 Beyond the Godless Flame
07 Dawn with no Light
08 The Coming Fall
Οι Lloth αποτελούν μία “πονεμένη» ιστορία. Εκτιμώ πως οι περισσότεροι γνωρίζουν την τραγικότητα που υπάρχει πίσω από το όνομα τους, καθότι είναι το συγκρότημα που ίδρυσε η Tristessa (Μαρία Κολοκούρη) μαζί με τις Kinthia και Nemesis το 1995. Το 1997 μετονομάστηκαν σε Astarte και ήταν ένα εμβληματικό all female black metal συγκρότημα (γεγονός ασύνηθες όχι μόνο για τα ελληνικά αλλά και τα διεθνή metal δεδομένα) μέχρι και το 2007 (πριν την προσθήκη του drummer Νίκου Ασημάκη) και παρέμειναν συγκρότημα ως και τον πρόωρο θάνατο της Μαρίας (10-8-2014). Μετά το θάνατο της το συγκρότημα συνέχισε ο σύζυγος της Nicolas Sic Maiis (φωνητικά). Έκτοτε οι Lloth έχουν κυκλοφορήσει 2 εκπληκτικά πλήρη albums, τα: Athanati (2017) (προφανώς προς τιμή της Μαρίας) και το πολύ πρόσφατο Archees Legeones (Αρχαίες Λεγεώνες) (9/5/2025), καθώς και 2 singles. Κατ’ εμέ τα albums τους είναι εκπληκτικά με δομημένες συνθέσεις και μελωδίες που μένουν στο μυαλό. Είναι επηρεασμένα πρωτίστως από Rotting Christ και δευτερευόντως από Paradise Lost, αλλά και από πολλούς άλλους όπως: Septic Flesh, Senteced, κ.ά. ως και παραδοσιακή μουσική. Όλες όμως οι επιρροές τους είναι περασμένες και επεξεργασμένες από τα δικά τους φίλτρα και δεν θεωρώ ότι αντιγράφουν. Συναυλιακά είχαν να πατήσουν το σανίδι 7 χρόνια και θα παρουσίαζαν ζωντανά το τελευταίο τους άλμπουμ «Αρχαίες Λεγεώνες».
Λίγο μετά τις 9 μμ τα φώτα χαμήλωσαν και υπήρξε μία μικρή αναμονή με το intro, όμως ευτυχώς τα πρόβλημα ξεπεράστηκε και μπήκαν στο «κυρίως γεύμα» με τις δαιμονιώδεις ταχύτητες του “Angel Wings”. Ακόμη και στυλιστικά τα μέλη του συγκροτήματος έμοιαζαν ετοιμοπόλεμα, ντυμένοι ως πολεμιστές Vikings με τα πρόσωπα τους εν μέρει βαμμένα μαύρα. Ο κιθαρίστας Thanos Shaffer και ο μπασίστας Λευτέρης Γαβαλάς φορούσαν και κουκούλα, ιδιαίτερα δε ο τρόπος που την φορούσε ο Λευτέρης έμοιαζε με δήμιο! Ο Nicolas τοποθέτησε ένα φανάρι μπροστά από το μικρόφωνο το οποίο και παρέμεινε καθ’ όλη την διάρκεια του σετ τους. Επόμενο τραγούδι (όπως και στο album) το “Archees Legeones”, ένα «διαμαντάκι» του μελωδικού black - death metal με το κοινό να τραγουδάει το ρεφρέν: «Αρχαίες Λεγεώνες του θανάτου», όπου στην αριστερή άκρη της σκηνής εμφανίστηκε (όπως και στα περισσότερα τραγούδια) η Pnoe ως percussionist (ντέφι), ενώ και ο Nicolas βαρούσε το τύμπανο σε κάποια τραγούδια (“Paianas”, “Mother”, κ.ά).
Όπως στουντιακά έτσι και συναυλιακά οι Lloth απέδωσαν τα τραγούδια τους υπέροχα. Σε γενικές γραμμές ο ήχος ήταν ικανοποιητικός, και μάλιστα ήταν ρυθμισμένος ώστε η lead κιθάρα του Θάνου να ακούγεται πιο έντονα και δεν νομίζω να ήταν τυχαίο, δεδομένου ότι ο ήχος ιδίως των τραγουδιών των «Αρχαίων Λεγεώνων» βασίζεται πιο πολύ στην κιθάρα. Όμως δεν θα έπαιζαν αποκλειστικά τραγούδια από τις «Λεγεώνες» και μετά το “Black Throne” έπαιξαν 2 τραγούδια από το «Αθάνατη», τα εξαιρετικά: “I Dead” και “Archos”, το οποίο ο Nicolas το αφιέρωσε στον γιό του Αντώνιο και γενικά στα παιδιά όλου του κόσμου. Οδεύοντας προς το τέλος έπαιξαν ένα από τα καλύτερα τραγούδια τους, το “Acherodas”, το οποίο ξεφεύγει από τα στενά όρια του black, είναι προς το γρήγορο power (μοιάζει σαν τραγούδι π.χ. των Achelous) με πίπιζα. Ενώ στο “Doomed Black Years” ανέβηκε στην σκηνή η Hel Pyre (Web, Nervosa, King Diamond) για να το συν-τραγουδήσει με τον Nicolas. Για το τέλος έπαιξαν το “Athanati” αφιερωμένο (εκτός από την Tristessa) και στον προσφάτως θανόντα “Mr. Sirens” Χρήστο Χριστοδούλου. Το τραγούδι αυτό είναι διασκευή του γνωστού «Του θάνατου παράγγειλα» που ερμήνευσε ο Νίκος Ξηλούρης το 1974 και το κυκλοφόρησαν ως single το 2015, ενώ αργότερα το ηχογράφησαν με άλλη παραγωγή για το album. Το κομμάτι έχουν διασκευάσει επίσης και οι Rotting Christ το 2016, με τη δική τους προσέγγιση. Συμπερασματικά, οι Lloth ξεπέρασαν τις προσδοκίες και ερμήνευσαν άψογα 12 τραγούδια τους σε 65’, εκ των οποίων σχεδόν ολόκληρες τις «Αρχαίες Λεγεώνες» (εκτός από το “Alpha and Omega”). Εννοείται ότι απέσπασαν το θερμό χειροκρότημα και τα άκρως θετικά σχόλια από τους θεατές του ικανοποιητικά γεμάτου Temple και προσωπικά θα ήθελα να τους παρακολουθήσω σε πολλές συναυλίες ακόμη.
Lloth setlist
Intro
01 Angel Wings
02 Archees Legeones (Ancient Legions)
03 Black Throne
04 I Dead
05 Archos
06 Paianas
07 Mother
08 Arise
09 Dark Mountain
10 Acherodas
11 Doomed Black Years
12 Athanati
Οι προαγγελθείσες εκπλήξεις ήδη ξεκίνησαν πριν την έναρξη του σετ καθώς στην αριστερή πλευρά της σκηνής είχε στηθεί ένα μεταλλικό άγαλμα, «ο μεταλλικός "δαιμόνιος" επινοητής» όπως τον ονόμασε ο p_sculpture85, δημιουργός του αγάλματος. Η αναμονή για την πολυπόθητη επετειακή εμφάνιση των Deviser έλαβε τέλος λίγο πριν τις 11 υπό τους ήχους του ορχηστρικού intro “Children of the Corns” και αμέσως μετά κατευθείαν στα βαθιά (δηλαδή στην «βαβούρα») με το “Cold Comes the Nighty”. Στο «καπάκι» άλλος ένας ύμνος, το “Abscence of Heaven”, από το τελευταίο τους album “Evil Summons Evil”, το οποίο εκπέμπει όλη την δημιουργική μαυρομεταλλλική 90-ίλα της πρώτης παραγωγικής τους περιόδου. Όπως είπε και ο Μάνθος εμφανώς συγκινημένος: “συγχωρέστε μας εάν κάνουμε και κάποια λάθη, γιατί έχουμε πιεί λίγο”. Και δεν νομίζω να έκαναν. Βουτιά στα πραγματικά 90ties με τα “Stand and Deliver” και το συγκλονιστικό “Rape of Holiness”. Πραγματικά μεγάλες στιγμές στο Temple για κοινό και συγκρότημα! Ο Μάνθος, ο άνθρωπος που ξεκίνησε υπό δυσμενείς συνθήκες το όλο εγχείρημα, αναφέρθηκε στα υπόλοιπα μέλη και συμπορευτές του επί σειρά ετών «που συνεχίζουν να τον ανέχονται», όπως είπε χαριτολογώντας, τους κιθαρίστες: Νίκο Χριστογιάννη και Βαγγέλη Καστανά και τον πολύ νεώτερο 20χρονο (και εκπληκτικό θα προσέθετα) drummer Άγη Τζουκόπουλο.
Κάπου στην μέση του σετ άρχισαν οι εκπλήξεις. Ανέβηκε στην σκηνή ο τραγουδιστής των Lucifer's Child Μάριος Dupont για να τραγουδήσει την διασκευή των Venom “In League with Satan”, η πρώτη διασκευή που έκαναν ποτέ οι Deviser και ήταν μία πολύ δυναμική διασκευή που συγκλόνισε την αίθουσα. Το συγκρότημα αποσύρθηκε για λίγο και επέστρεψε δυναμικά μετά από λίγο για ένα encore - φωτιά ξεκινώντας με το “The Fire Burning Bright”. Η μεγάλη έκπληξη όμως ήρθε λίγο πριν το τέλος, όπου στο “Of Magick” δεν συμμετείχε η Ανδρονίκη Σκουλά, όπως στο δίσκο αλλά η belly dancer Eleni Iosif σε μια τελετουργική χορογραφία. Εκκίνησε από πρηνή θέση σαν ισλαμική προσευχή κοιτώντας το πάτωμα και στην συνέχεια άλειψε τα χέρια της με λειωμένο κερί σταδιακά ανεβαίνοντας και στο τέλος έκανε περιφορές ενώ ο Μάνθος κρατούσε την καθιερωμένη αιγοκεφαλή. Ήταν αναμφισβήτητα το κλου της βραδιάς. Το σετ τελείωσε λίγο μετά τα μεσάνυχτα με το θρυλικό και ανυπέρβλητο “Threnody” μέσα σε πανηγυρικό κλίμα. Κάποιοι τυχεροί απόλαυσαν και την επετειακή μπύρα από την Ζυθοποιία Kalamata's Beer Co (που ήταν άλλη μία ευχάριστη έκπληξη). Σε 65’ έπαιξαν 13 τραγούδια εκ των οποίων τα 10 ήταν ισομοιρασμένα ανάμεσα στο θρυλικό πρώτο τους άλμπουμ “Unspeakable Cults” (1995) και το τελευταίο “Evil Summons Evil” (2023) και μόλις 2 από το “Transmission to Chaos” καθώς και την διασκευή “In League with Satan”. Ήταν σχεδιασμένο να παιχτεί (διαγραμμένο από την setlist) ο μοναδικός εκπρόσωπος από το “Running Sore” το “Bemused Minds”, αλλά το έφαγε το μαύρο έρεβος! Δεν γνωρίζω εάν ο λόγος ήταν χρονικός περιορισμός ή κάτι άλλο. Πάντως τα όποια μικροπροβλήματα δεν μπορούσαν να μειώσουν την αίγλη της συναυλίας, η οποία και για 3 συγκροτήματα πρέπει να θεωρείται άκρως πετυχημένη με τους θεατές να θεωρούν τους εαυτούς τους τυχερούς που παρευρέθηκαν. Και δεν ήταν πετυχημένη μόνον για τους headliners Deviser, αλλά και τους Lloth όπου έπαιξαν ζωντανά μετά από 7 χρόνια, ενώ για το σχετικά νεώτερο συγκρότημα Ignominous η συναυλία αυτή ήταν μία καλή ευκαιρία γνωριμίας και με το αθηναϊκό κοινό.
Ανάμεσα στο μικροπροβλήματα ήταν και ο σκοτεινός φωτισμός και στα 3 συγκροτήματα, το σκούρο μπλε και μωβ φόντο στους Ignominous, το κόκκινο σκοτεινό φόντο στους Lloth (όπως σε θάλαμο εμφάνισης φιλμ), στους Deviser συνδυασμός αυτών κάνοντας το έργο των φωτογράφων πολύ δύσκολο. Είπαμε black metal αλλά όχι και έτσι, να βλέπουμε κιόλας. Και εντάξει ο σκοτεινός φωτισμός ίσως να ήταν στυλιστική άποψη των συγκροτημάτων, όμως αμέσως μετά το πέρας της συναυλίας δεν άναψαν για κάποιο διάστημα τα φώτα στην αίθουσα λες και βρισκόμασταν στο διάλειμμα πριν το encore. Εκ των υστέρων άναψαν κάποια φώτα προς τον διάδρομο. Έστω και έτσι όμως κατευχαριστηθήκαμε μία υπέροχη συναυλία που θα μείνει χαραγμένη στην μνήμη όσων την βίωσαν όχι τόσο για την τεχνική αρτιότητα της, όσο για το πάθος τόσο των μελών των συγκροτημάτων όσο και του όχι τόσο εκδηλωτικού, αλλά παθιασμένου κοινού που ήταν σε επαρκή αριθμό στην αίθουσα, αλλά θα μπορούσε να ήταν και περισσότερο. Πέρασαν κιόλας 35 (για την ακρίβεια 36 – 37 από την ίδρυση τους) χρόνια σκοτεινής δημιουργίας από τους τότε πρωτοπόρους του ελληνικού black metal Deviser και αν έχουν περάσει πολλά στην πολυκύμαντη ιστορία τους με την παρούσα συναυλία επιβεβαίωσαν ότι όσο υπάρχουν συγκροτήματα σαν αυτούς η μαύρη φλόγα δεν πρόκειται να σβήσει ποτέ!
Deviser setlist
Intro - Children of the Corns
01 Cold Comes the Nighty
02 Abscence of Heaven
03 Stand and Deliver
04 Rape of Holiness
05 Death is Life Eternal
06 Deamonolatria
07 Evoking the Moon Goddess
08 In League with Satan ft. Lucifer's Child Marios Dupont (διασκευή Venom)
--- Encore ---
09 The Fire Burning Bright
10 The Dark Mood Gathered
11 Of Magick
12 When Nightmares Begin
13 Threnody
Για το RockOverdose,
Κείμενο - Φωτογραφίες: Παναγιώτης Παπανδρεόπουλος
Comments
